PeilingPraktijken

Alles over goede en slechte peilingen.

Weblog

Een slordigheidje of bewuste manipulatie van het Witte Huis?

Op 27 januari 2022 kwam het Witte Huis in Washington met een bericht op Twitter over de economische groei in de VS. Bijna triomfantelijk werd gemeld dat die economische groei (5,7% van het GDP) in 2021 de grootste was sinds 1984. In de tweet was een grafiek opgenomen. Helaas klopte die niet. Was er sprake van een slordigheidje of van bewuste manipulatie?

Goede grafieken over coronavaccins

Op dinsdag 25 januari 2022 was er weer een persconferentie van premier Mark Rutte en minister Ernst Kuipers over de stand van zaken met betrekking tot de coronapandemie. Tijdens de persconferentie toonden ze een grafiek (van het RIVM) met een overzicht van de vaccinaties. Velen waren het er over eens dat dit een goede, duidelijke grafiek was. Maar er zijn ook nog wel wat andere manieren om deze informatie in beeld te brengen.

Waarom toch een cirkeldiagram?

Experts op het terrein van grafieken adviseren vaak om geen cirkeldiagrammen te gebruiken, maar de voorkeur te geven aan staafdiagrammen. Cirkeldiagrammen zien er weliswaar zo op het oog leuk uit, maar het is lang niet altijd eenvoudig om de juiste boodschap in de cijfers te zien. In het Leidsch Dagblad van 6 januari 2022 stond een cirkeldiagram dat niet heel slecht was, maar toch wel enige tekortkomingen had. Met een staafdiagram heb je deze problemen niet.

Waarom deze kromgetrokken staafdiagrammen?

Een meerderheid van de bevolking van Nederland is zich ervan bewust dat klimaatverandering een probleem is, en maakt zich zorgen over de gevolgen ervan voor toekomstige generaties. Dit bewustzijn vertaalt zich echter niet altijd in duurzaam handelen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deed onderzoek naar hoe duurzaam wij ons gedragen. De uitkomsten van dit onderzoek waren terug te vinden in de publicatie ‘Nederland in Cijfers, editie 2021’. Die publicatie bevatte een paar ongewone grafieken die je wel heel makkelijk op het verkeerde been kunnen zetten. Je kunt je afvragen waarom dit type statistiek is gebruikt en niet het veel gangbaardere staafdiagram.

Is ‘prikspijt’ wel woord van het jaar?

Op 21 december 2021 werd 'prikspijt' door woordenboekmaker Van Dale uitgeroepen tot het Woord van het Jaar 2021. Het woord kreeg in een online peiling ruim 82% van de in totaal 49.000 uitgebrachte stemmen. Dat is een bijzonder hoog percentage. Het is zo hoog dat het argwaan oproept. Is het echt zo dat 82% van alle Nederlanders vindt dat ‘prikspijt’ het Woord van het Jaar is? Kortom was de peiling van wel representatief?

Liever geen choropletische kaart!

Er zijn voorlopig nog geen verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk (VK). Toch worden er regelmatig opiniepeilingen gehouden. Men wil nu eenmaal graag op de hoogte blijven van mogelijke veranderingen in de politieke voorkeur. Er zijn immers verschuivingen gaande. Bij de parlementsverkiezingen in 2019 waren de Conservatieven de grootste partij (met 43,6% van de stemmen). Labour verloor behoorlijk en daalde naar 32,2%. Aan het einde van 2021 lijkt er sprake van een kentering. Volgens diverse peilingen is Labour nu de grootste partij (met 38,8% van de stemmen) en de conservatieven zijn behoorlijk gedaald (naar 33,4%). Je kunt de huidige situatie beschrijven met behulp van een tabel, maar het kan ook met een thematische kaart. Het is wel oppassen met zo’n kaart, want die kan je makkelijk op het verkeerde been zetten. Daarom mijn advies: gebruik geen choropletische kaart, maar kies (bijvoorbeeld) voor een hexagoon-cartogram.

Stapeldiagram of mozaïekplot?

Op 11 en 12 november 2021 peilde EenVandaag de mening van haar panel over het invoeren van een 2G-model in Nederland. Daarmee krijg je alleen toegang tot de horeca en evenementen als je genezen bent van een corona-infectie of als je volledig gevaccineerd bent. Een negatieve testuitslag helpt niet meer. Voor het presenteren van de uitkomsten van de peiling gebruikte EenVandaag een stapeldiagram. Dat is een geschikt type grafiek, maar er zijn nog andere mogelijkheden.

Weer een grafiek in het Leidsch Dagblad met erg veel chartjunk

Op donderdag 4 november 2021 kwam het Leidsch Dagblad met een artikel over de grote prijsstijgingen en toenemende inflatie in Nederland (‘Prijzen schieten raming voorbij’). In het artikel was een infographic opgenomen waarin die prijsstijgingen en inflatie in beeld werden gebracht. Daarvoor werd een infographic gebruikt. Die bevatte wel erg veel chartjunk. Daardoor lieten leesbaarheid en interpreteerbaarheid nogal te wensen over.

Een niet zo heel slecht cirkeldiagram

Experts op het terrein van grafieken adviseren vaak om geen cirkeldiagrammen te gebruiken, maar de voorkeur te geven aan staafdiagrammen. Cirkeldiagrammen zien er weliswaar zo op het oog leuk uit, maar het is lang niet altijd eenvoudig om de juiste boodschap in de cijfers te zien. In het Leidsch Dagblad van 30 oktober 2021 stond een cirkeldiagram dat niet heel slecht was, maar toch wel enige tekortkomingen had.

Fox News weer de mist in met een foute grafiek

De Amerikaanse rechts-populistische nieuwszender Fox News staat bekend om zijn gemanipuleerde grafieken. Daarmee worden de kijkers op het verkeerde been gezet. Ook gisteren was het weer raak. Presentator Tucker Carlson presenteerde een grafiek over de afname van het aantal christelijke gelovigen. Als we afgaan op de grafiek van Fox News, dan is sprake van een sterke daling. De vraag is echter of dit wel klopt.

De Duitse peilers deden het best wel goed

Op zondag 26 september waren er verkiezingen voor de Duitse Bondsdag. Daaraan ging een spannende verkiezingscampagne vooraf. Immers, Kanselier Angela Merkel van de CDU nam na 16 jaar en vier kabinetten afscheid. Het was niet duidelijke welke van de drie partijen CDU/CSU, SPD en Die Grünen de grootste zou worden. Tijdens de campagne was het in de peilingen voortdurend stuivertje wisselen tussen deze drie partijen. Was het onder deze omstandigheden wel mogelijk voor de peilers om goede prognoses ta maken. We werpen een blik op de cijfers.

Deze grafiek van het Leidsch Dagblad bevat wel erg veel chartjunk

Op dinsdag 21 september 2021 (Prinsjesdag) kwam het Leidsch Dagblad met een bericht over een nieuwe onderhandelingstactiek van het FNV bij de cao-onderhandelingen. Het bericht bevatte ook een grafiek met daarin de looneis en de werkelijke loonstijging door de tijd heen. Het was geen goede grafiek. Door de aanwezigheid van nogal wat ‘chartjunk’ liet de leesbaarheid te wensen over. We kunnen deze grafiek aanzienlijk verbeteren.

Hoe slecht kan een cirkeldiagram zijn?

Op 10 augustus 2021 publiceerde de Engelse krant Daily Mail Online de uitkomsten van een peiling waarin de populariteit van premier Boris Johnson werd vergeleken met die van zijn minister van financiën Rishi Sunak. Een deel van de uitkomsten werd gepresenteerd in de vorm van cirkeldiagrammen. Met die cirkeldiagrammen was van alles mis. We onderwerpen een van die cirkeldiagrammen aan een nadere analyse.

Daalt het aantal inwoners per woning echt zo snel?

Een van de meest voorkomende fouten bij het maken van grafieken is het rommelen met de assen. Als het in de grafiek gaat om hoeveelheden, is er een natuurlijk nulpunt. Daar moet de as beginnen. Helaas is dit lang niet altijd het geval. De ontwerper van de grafiek laat de as bij een andere waarde beginnen. Daardoor lijken de getoonde verschijnselen spectaculairder dan ze in werkelijkheid zijn. Een duidelijk voorbeeld hiervan stond op 1 augustus 2021 op de website van de NOS. De grafiek ging over het afnemen van het gemiddeld aantal mensen per woning.

Bierproductie in de EU in 2020: Een bierglas is geen goede grafiek

Op 6 augustus 2021 was het weer ‘International Beer Day’. Ter gelegenheid daarvan publiceerde Eurostat, het statistisch bureau van de EU, een statistiek over de bierproductie in Europa in 2020. Uit deze statistiek bleek dat Duitsland dat grootste producent van bier was. De statistiek bevatte ook een grafiek met de bierproductie per land. Je zou een staafdiagram verwachten, maar het werd een bierglas. Daarmee werd de correcte interpretatie van de grafiek behoorlijk aangetast.

Een Twitter-peiling? Niet doen!

Het is mogelijk om via Twitter een kleine peiling uit te voeren. Dat lijkt een interessante mogelijkheid om onderzoek te doen. Zo’n Twitter-peiling heeft echter nogal wat methodologische tekortkomingen. Daarom is het beter om geen Twitter-peilingen te gebruiken. Helaas kom je ze nog regelmatig tegen. Een voorbeeld is een peiling van de Provincie Zuid-Holland die op zondag 13 juni 2021 op Twitter verscheen.

De peilers deden het niet zo goed in Saksen-Anhalt

Op zondag 6 juni 2021 waren er verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Dit is maar een kleine deelstaat met 2,2 miljoen inwoners. De hoofdstad is Maagdenburg. Toch was er veel belangstelling voor die verkiezingen. In september kiest Duitsland immers een nieuwe bondskanselier, en het is de vraag of de CDU van Angela Merkel dan aan de macht kan blijven. De rechts-radicale AfD deed het heel goed in Saksen-Anhalt. Volgens de peilingen zou dit de tweede partij worden. Laten we een blik werpen op die peilingen.

Spannende parlementsverkiezingen in Schotland

Op 6 mei 2021 waren er parlementsverkiezingen in Schotland. De grote vraag was of de Schotse Nationale Partij (SNP) meer dan de helft van de stemmen zou krijgen. Die partij wil een referendum over Schotse onafhankelijkheid. Als meer dan 50% van de kiezers op de SNP stemt, dan komt een referendum dichterbij. En wat voorspelden de peilers? Dat was nog niet zo eenvoudig.

Deze grafiek van GroenLinks over CO2-uitstoot kan wel beter

Op 15, 16 en 17 maart 2021 waren er weer verkiezingen voor de Tweede Kamer. Tijdens de verkiezingscampagne waren de politieke partijen behoorlijk actief op de sociale media. Dat was ook het geval bij GroenLinks. Op de dag van de verkiezingen gaf lijsttrekker Jesse Klaver van GroenLinks, in een Youtube-video vijf redenen om op GroenLinks te stemmen. Een van die redenen was dat GroenLinks zorgt voor de grootste vermindering van de uitstoot van CO2. In het filmpje werd onderstaande grafiek gebruikt. Op die grafiek valt wel het een en ander aan te merken.

Wees voorzichtig met het gebruik van voxpops

Steeds vaker gebruiken media zogenoemde voxpops. Een voxpop is een kort videofragment waarin een onderzoeker de ‘gewone’ man of vrouw bevraagt over een in de regel actueel onderwerp. Voxpops worden soms straatpeilingen genoemd, wat de indruk wekt dat ze een vorm van opinieonderzoek (een soort peilingen) zijn. Dit is echter meestal niet het geval. Daarom is voorzichtigheid geboden met het gebruik en de interpretatie van voxpops. En een scherp besef van wat het wel (journalistieke impressie) en niet (vorm van opinieonderzoek) is.