Een foute grafiek over de Tweede Kamerverkiezingen

Op 22 november 2023 waren er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Het waren spannende verkiezingen, want verschillende partijen scoorden goed in de peilingen tijdens de verkiezingscampagne. Daarom konden ze wel eens de grootste partij worden. Het ging vooral om de VVD van Dilan Yeşilgöz, de combinatie GroenLinks/PvdA van Frans Timmermans, de PVV van Geert Wilders, de BBB van Caroline van der Plas en de NSC van Pieter Omtzigt.

Uiteindelijk werd de PVV de grote winnaar. Die partij ging in één klap van17 naar 37 zetels. Andere winnaars waren de GL/PvdA, de NSC en de BBB. Grote verliezers waren de VVD, D66 en het CDA. Hoe breng je deze uitslag in beeld? De media gebruiken verschillende manieren om dat te doen. Helaas waren daar goede en slechte grafieken bij!

Figuur 1. De uitslag van de verkiezingen in de vorm van halve cirkeldiagrammen

De regionale krant ‘Het Leidsch Dagblad’ kwam op 24 november met een slechte grafiek. Hij is overgenomen in figuur 1. Het was een combinatie van twee cirkeldiagrammen in de vorm van halve ringen. Dit soort ringen worden ook wel een donutdiagrammen genoemd. De buitenste ring toont hier de verkiezingsuitslag voor 2023, en de binnenste ring beschrijft de uitslag voor 2021.

De vormgeving van deze grafiek is buitengewoon ongelukkig. De binnenste ring (voor 2021) is immers veel kleiner dan de buitenste ring (voor 2023). Daardoor zijn de sectoren van 2021 systematisch kleiner dan die van 2023. Het gevolg daarvan is dat beide jaren niet goed vergelijkbaar zijn.

Een cirkeldiagram heeft het nadeel dat je ook de verschillende sectoren binnen een ring moeilijk met elkaar kunt vergelijken. Dat is hier opgelost door de namen van de partijen en de aantallen zetels bij elke sector te zetten. Merk op dat vooral het weergeven van veel sectoren lastig is. Dat zie je rechtsonder bij al die kleine partijen. Je kunt ze amper onderscheiden. Je ziet door al die bomen het bos niet meer.

Het is ook lastig om de veranderingen van de partijen in de tijd vast te stellen. Kijk, bijvoorbeeld eens naar de VVD. Is de sector voor 2023 nu groter of kleiner dan de sector voor 2021. Het verschil in grootte van beide ringen vertroebelt de interpretatie.

Om de verschillende sectoren van een cirkeldiagram van elkaar te kunnen onderscheiden, moet je ze verschillende kleuren geven. Dat valt niet mee als er veel categorieën zijn, zoals in figuur 1. Al die kleuren moeten goed te onderscheiden van elkaar. En ze moeten allemaal even fel zijn, zodat niet een ‘felle’ sector gaat overheersen en daardoor teveel aandacht krijgt.

Waarom toch altijd die cirkeldiagrammen? Waarom niet een simpel (samengesteld) staafdiagram zoals in figuur 2. Het gaat weer om de verkiezingsuitslagen in 2021 en 2023. De grafiek stond op de website van de NOS. Het is een voordeel van een staafdiagram dat je niet zoveel verschillende kleuren nodig hebt. In figuur 2 zijn maar twee kleuren gebruikt (rood en grijs). Winst en verlies van alle partijen kun je duidelijk aflezen. Toevoegen van roosterlijnen en een schaalverdeling op de verticale as zou de leesbaarheid nog wat kunnen verbeteren. Merk ook op dat de staven op volgorde van de rode staven zijn gezet.

Figuur 2. De uitslag van de verkiezingen in de vorm van een staafdiagram

Om de interpretatie nog verder te vereenvoudigen, zou je kunnen overwegen om de staven van het staafdiagram in figuur 2 te draaien. Je krijgt dan een staafdiagram met horizontale staven. In figuur 3 is dat gedaan.

Figuur 3. De uitslag van de verkiezingen in de vorm van een staafdiagram met horizontale staven

Het staafdiagram met horizontale staven heeft het voordeel dat je meer ruime hebt voor de namen van de categorieën. Merk ook op dat in figuur 3 de categorieën geordend zijn in oplopende lengte van de rode staven. Dat maakt het bijvoorbeeld eenvoudig om de grootste partij te vinden (de PVV) of de kleinste (50PLUS). Ook staan partijen met een gelijke score bij elkaar. Uiteraard had je ook de rode staven in aflopende lengte kunnen ordenen.

Uit deze beschrijving is wel duidelijk dat je het beste de voorkeur kunt geven aan het (samengesteld) staafdiagram. De frivole cirkeldiagrammen  (en donutdiagrammen) zijn lastiger te interpreteren.

Reacties

  1. Wim Kloek schreef:

    Opnieuw bedankt Jelke. Ik heb een paar opmerkingen. De volgorde in de donut is nogal raar. In eerste instantie lijkt het eendimensionaal van links naar rechts te gaan, maar dan kloppen sommige partijen zeker niet (nog afgezien van het feit dat het niet zo eendimensionaal is). Een voordeel van de donut is dat het een duidelijker beeld geeft van wat nodig is voor een meerderheid. Ik weet niet of je daar nog suggesties voor hebt. Het is namelijk het antwoord op een ander soort vraag, niet zozeer wie de grootste is, of wie er gewonnen heeft, maar meer, hoe kan het nu verder. Ik vond de coalitiebouwer van de NOS wel aardig.
    Overigens blijf ik vinden dat je bij horizontale staven beter oplopend kan sorteren, dat oogt rustiger (de grafiek valt niet om onder het eigen gewicht).

Reacties zijn gesloten.