Een suggestieve grafiek over leesvaardigheid

Op 5 december 2023 komt de NRC met het alarmerende bericht dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen tot ver onder het gemiddelde van de OESO-landen is gedaald. Dat blijkt uit het internationale PISA-onderzoek dat onder 15-jarigen in 81 landen is gehouden. Van de veertien deelnemende EU-landen scoort alleen Griekenland slechter op leesvaardigheid.

In het bericht van de NRC is ook een grafiek opgenomen. Die grafiek is overgenomen in figuur 1. De rode lijn in de grafiek geeft de score voor leesvaardigheid in Nederland in de loop der jaren. De grafiek bevat ook de lijn gemiddelde score voor 14 Europese landen (de donkerblauwe lijn) en de lijn voor de gemiddelde score van de OESO-landen (de lichtblauwe lijn).

Als je naar de grafiek in figuur 1 kijkt, dan moet je inderdaad wel concluderen dat het snel bergafwaarts gaat met de leesvaardigheid in Nederland. De blauwe lijn daalt immers snel. Er is echter iets mis met de grafiek.

Figuur 1. De grafiek met de gemiddelde toetsscores voor leesvaardigheid, zoals weergegeven in de NRC.

Een eerste blik op deze grafiek lijkt er inderdaad op te wijzen dat de score voor leesvaardigheid snel daalt en in 2022 bijna 0 is. Is het dan zo slecht gesteld met de leesvaardigheid? Kunnen Nederlandse 15-jarigen bijna helemaal niet meer lezen? Gelukkig is dit niet het geval. Je kunt het probleem verklaren uit de verkeerde vormgeving van de grafiek. Het probleem zit hem vooral in de verticale as. Die as hoort bij 0 te beginnen en niet, zoals in figuur 1, bij de vrij willekeurige waarde 450. Door een deel van de as (van 0 tot 450) weg te laten, blaas je het overblijvende deel (van 450 tot 540) op. Daardoor worden verschillen groter weergegeven dan ze in werkelijkheid zijn.

Je kunt dit probleem oplossen door de verticale as volledig (van 0 tot 540) in de grafiek op te nemen. Als je dat doet, dan krijg je een grafiek zoals in figuur 2. Deze grafiek toont een correctere weergave van het verloop van de toetsscores voor leesvaardigheid.

Figuur 2. De grafiek met de gemiddelde toetsscores voor leesvaardigheid, voor de gerepareerde versie.

De grafiek is nu veel minder spectaculair. De drie lijnen (voor Nederland, de EU en de OESO) liggen nu vlak bij elkaar. Er zijn dus geen grote verschillen tussen de toetsscores. Verschillen zijn nauwelijks waarneembaar. Tot 2019 lopen de drie lijnen praktisch horizontaal. Na 2019 is er sprake van een lichte daling. Voor Nederland is die daling ietsje groter dan voor de 14 EU-landen.

We kunnen concluderen dat de grafiek in de NRC een verkeerd beeld geeft van de daling van toetsscores voor leesvaardigheid. De trend is veel te spectaculair. De grafiek in figuur 2 geeft een beter beeld. Er is slechts sprake van een zeer bescheiden daling.

Het komt helaas vaker voor dat de ontwerper van een grafiek een deel van de verticale as weglaat. Dat is dus meestal geen goed idee. Je krijgt dan een grafiek die je op het verkeerde been zet. Wees daarom voorzichtig met die verticale as.

Reacties

  1. Ada van Krimpen schreef:

    Jouw presentatie verdient meer aandacht.

  2. Sybren schreef:

    Deze alternatieve grafiek is echter ook niet helemaal logisch, want neemt de schaal van de toets en hoe de OESO scores berekent niet mee. Bij de eerste hoofdmetingen zijn scores zo berekend dat het gemiddelde voor alle landen 500 is. Vandaar dat de eerste grafiek dat als middelpunt neemt. Er zijn ook geen vaste onder-en bovengrenzen voor toetsscores. Op veel van de toetsen kunnen leerlingen in de praktijk bij lange na geen 0 scoren volgens mij. Om de as daar te laten beginnen is dus ook wat vreemd. Wellicht zou 400-600 hier een goede range zijn. De SD is namelijk bij de eerste metingen op 100 gecallibreerd.

Reacties zijn gesloten.